W naszej serii „TransporTrends” we współpracy z siecią kompetencji Logistik.NRW / LOG-IT Club e.V. regularnie informujemy o aktualnych zagadnieniach, orzeczeniach i trendach z zakresu prawa transportowego i logistycznego. W związku z niedawnym orzeczeniem Federalnego Trybunału Sprawiedliwości (BGH) dr Jan Hermeling wyjaśnia dzisiaj , dlaczego koszty ratownictwa po wypadku transportowym nie podlegają automatycznie odszkodowaniu oraz na co powinni zwrócić uwagę nadawca, odbiorca i przewoźnik podczas likwidacji szkody.
W przypadku wypadków w transporcie towarowym regularnie powstają koszty ratownictwa i holowania, które stanowią dodatek do faktycznej szkody w towarze. Dla nadawców, spedytorów i przewoźników dotychczas nie było jasne, czy koszty te można dochodzić – oprócz odszkodowania za uszkodzony towar – na podstawie zasady działania w interesie klienta. Federalny Trybunał Sprawiedliwości (BGH) znacznie ograniczył tę możliwość.
Stan faktyczny / Istota sprawy
W wyroku z dnia 2 lipca 2026 r. – I ZR 134/25 Federalny Trybunał Sprawiedliwości (BGH) miał rozstrzygnąć sprawę dotyczącą naczepy, która uległa wypadkowi i została poważnie uszkodzona. Nadawca zlecił po wypadku wydobycie naczepy i przetransportowanie jej do swojego oddziału. Koszty tej operacji wyniosły 300 €. Oprócz odszkodowania za uszkodzenie naczepy domagała się ona również zwrotu tych kosztów wydobycia.
Sąd apelacyjny uznał roszczenie wynikające z uzasadnionego prowadzenia spraw bez zlecenia. Naczepa stanowiła po wypadku źródło zagrożenia dla ruchu drogowego; nadawca wykonał zatem również czynność należącą do przewoźnika.
Federalny Trybunał Sprawiedliwości (BGH) odrzucił jednak to roszczenie. Zgodnie z § 432 zdanie 1 niemieckiego kodeksu handlowego (HGB) podlegają zwrotowi jedynie takie „inne koszty związane z przewozem”, które powstałyby również w przypadku przewozu zgodnego z umową i które przyczyniłyby się do ustalenia wartości towaru w miejscu przeznaczenia. Koszty powstałe w wyniku szkody, w szczególności koszty ratowania uszkodzonego towaru transportowego, nie wchodzą w ten zakres.
Jednocześnie Federalny Trybunał Sprawiedliwości (BGH) wyjaśnia, że środki ładunkowe, takie jak palety, pojemniki, urządzenia do załadunku czy naczepy, mogą stanowić ładunek w szerszym znaczeniu. Dotyczy to w każdym razie sytuacji, w których umożliwiają one, ułatwiają lub zabezpieczają przewóz. Naczepa wykorzystana przez nadawcę należała zatem do uznania za ładunek w rozumieniu §§ 407, 425 HGB.
Kwalifikacja prawna
Główny wniosek brzmi: w przypadku realizacji ryzyka związanego z przewozem koszty ratownicze nie mogą być dochodzone poza zakresem odpowiedzialności wynikającej z prawa przewozowego zgodnie z §§ 425–432 HGB. Dotyczy to również sytuacji, gdy ratowanie nie służy uratowaniu ładunku, lecz staje się konieczne, ponieważ uszkodzony ładunek przeszkadza w miejscu wypadku lub blokuje pasy ruchu.
Wyklucza się również zwrot kosztów na podstawie zasad zarządzania bez zlecenia. Ograniczenia odpowiedzialności wynikające z prawa przewozowego mają wyraźnie zastosowanie również do roszczeń pozaumownych z tytułu uszkodzenia towaru. W przeciwnym razie ograniczenia odpowiedzialności wynikające z prawa przewozowego mogłyby zostać obejście poprzez powołanie się na zasadę działania bez zlecenia.
W ten sposób Federalny Trybunał Sprawiedliwości (BGH) wyjaśnia jednocześnie, że cel akcji ratowniczej nie ma znaczenia. BGH odrzuca wprowadzone przez sąd apelacyjny rozróżnienie między akcją ratowniczą mającą na celu uratowanie mienia a akcją ratowniczą mającą na celu usunięcie utrudnień w ruchu.
Wskazówka praktyczna / zalecenie
- Nadawca i odbiorca nie powinni automatycznie zgłaszać kosztów ratownictwa jako roszczenia uboczne podlegające odszkodowaniu.
- Przewoźnicy powinni podczas rozliczania sprawdzić, czy koszty wynikają bezpośrednio z uszkodzenia przewożonego towaru.
- Zgodnie z orzeczeniem obowiązek odszkodowawczy na podstawie prawa powszechnego nie ma w żadnym wypadku zastosowania, jeżeli – tak jak w przypadku wypadku naczepy – zrealizowało się ryzyko specyficzne dla transportu.
W razie pytań autor , dr Jan Hermeling, oraz zespół ekspertów ds. transportu i logistyki chętnie służą pomocą.