Współodpowiedzialność nadawcy wynikająca z przepisów dotyczących transportu w przypadkach oszustw

Autor : dr Jan Hermeling

Już w sierpniu ubiegłego roku Sąd Apelacyjny w Hamm (wyrok z dnia 21 sierpnia 2025 r., sygn. akt 18 U 101/20) wyjaśnił: Nadawca, który otrzymuje informacje wskazujące, że zakup towaru stanowiący podstawę transportu mógł być wynikiem oszustwa, musi podjąć odpowiednie działania – w przeciwnym razie może ponosić współodpowiedzialność za szkodę wynikającą z kradzieży, która nastąpi w późniejszym terminie. Dla spedytorów i przedsiębiorstw logistycznych oznacza to, że nie wolno ignorować sygnałów ostrzegawczych płynących z łańcucha transportowego.

Odpowiedzialność przewoźnika (drogowego) wynika z § 425 HGB lub art. 17 CMR; co do zasady jest to odpowiedzialność niezależna od winy. Współwina nadawcy może jednak ograniczyć obowiązek odszkodowawczy. Taka współwina ma miejsce, gdy nadawca otrzymuje od przewoźnika informacje, które obiektywnie wskazują na oszustwo w transakcji towarowej i umożliwiają mu zapobieżenie dostawie.

W stanie faktycznym leżącym u podstaw orzeczenia Wyższego Sądu Krajowego w Hamm przewoźnik poinformował nadawczynię w wiadomości e-mail, że u rzekomej odbiorczyni „nikt” nie wie nic o dostawie. Z punktu widzenia sądu informacja ta stanowiła obiektywny sygnał ostrzegawczy, że zamówienie mogło nie być autentyczne. Sąd uznał to za współwinę i obniżył roszczenie odszkodowawcze nadawczyni o 1/3.

Obowiązki i ryzyko dla nadawcy / załadowcy

• Nadawcy są zobowiązani do upewnienia się, czy sygnały ostrzegawcze z łańcucha transportowego wskazują na możliwe oszustwo (np. „odbiorca nic o tym nie wie”, niejasny adres magazynu).
• Jeśli nie zostaną przeprowadzone oczywiste czynności weryfikacyjne (skontaktowanie się z faktycznym odbiorcą, wewnętrzne kontrole zgodności, polecenie przewoźnikowi, by na razie wstrzymał dostawę), może to zostać uznane za współwinę i obniżyć wysokość odszkodowania przysługującego danej stronie.

Zalecenia dla firm logistycznych (rola nadawcy)

1. Wprowadzenie procedury ostrzegawczej: każde zgłoszenie przewoźnika wskazujące, że adres dostawy budzi wątpliwości lub że przesyłka ma zostać dostarczona np. spontanicznie pod innym adresem, musi uruchamiać natychmiastową i z góry określoną procedurę weryfikacji i zatwierdzenia (kontakt z oficjalną centralą, weryfikacja danych klienta, w razie potrzeby wstrzymanie dostawy).
2. Obowiązek informowania wewnątrz i na zewnątrz firmy: należy poinformować właściwe działy (sprzedaż, logistyka, compliance); przewoźnik powinien z wyprzedzeniem otrzymać wskazówki dotyczące sytuacji, w których musi zwrócić się do zleceniodawcy o instrukcje.
3. Orzeczenia i dokumentacja: Należy sporządzać pisemne zapisy decyzji podjętych w następstwie takich ostrzeżeń; jak wynika z wyroku Sądu Apelacyjnego w Hamm, szybkie i jasno udokumentowane decyzje mają później decydujące znaczenie dla ustalenia, czy zachodzi współwina oraz jaka będzie wysokość obniżki odszkodowania.